พืชผักสมุนไพรในชุมชน: ความมั่นคงทางอาหารและยา

เผยแพร่บทความนี้

  ผลการสำรวจชนิดของพืชผักสมุนไพรในชุมชนตำบลป่าป้อง อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ และตำบลวังผาง อำเภอเวียงหนองล่อง จังหวัดลำพูน พบว่ามีพืชผักสมุนไพรหลายชนิดซึ่งปลูกในท้องที่เพื่อใช้เป็นอาหาร นอกจากนี้พืชผักสมุนไพรยังมีสรรพคุณทางยาใช้ในการรักษาโรคบ่ะเฮ็งซึ่งอยู่ในตำรับยาล้านนา เช่น ตำลึง เชียงดา ย่านาง ถั่วพู ผักฮ้วน ผักหวานบ้านและผักหวานป่า


  ตำลึงมีสรรพคุณในการป้องกันและรักษาโรคมะเร็ง ย่านางมีฤทธิ์ในการล้างพิษ ลดอาการปวดข้อ ลดไขมันและลดความหนืดของเลือด อีกทั้งยังใช้รักษาโรคตับร้อน มึนศีรษะ และเส้นเลือดตีบ เชียงดาใช้ได้ทั้งป้องกันและรักษาตับอ่อนซึ่งเป็นบ่อเกิดของโรคเบาหวาน ส่วนรากถั่วพูนั้นใช้เป็นยาบำรุงกำลัง เถาและรากผักฮ้วนใช้ในการกระทุ้งพิษ ขับพิษร้อน ถอนพิษไข้ และฝีไข้กาฬ นอกจากนี้ยังใช้เพื่อขับปัสสาวะ แก้ปัสสาวะพิการและแก้พิษน้ำดีกำเริบ ส่วนรากผักหวานบ้านมีสรรพคุณทางยา คือ ใช้รากต้มน้ำดื่มเป็นยาลดไข้ ส่วนน้ำยางที่ได้จากใบและต้นใช้หยอดตาแก้อาการตาอักเสบ รากผักหวานป่าใช้เป็นยาแผนโบราณช่วยในการถอนพิษ แก้พิษร้อน แก้ร้อนใน กระหายน้ำ ใบและเถาย่านางใช้รักษาไข้ได้ทุกชนิด รักษาอาการท้องผูก แก้อาการเมาสุราอีกทั้งยังขับพิษในโลหิตและน้ำเหลือง เมื่อนำย่านางมาต้มกับตะไคร้แล้วนำน้ำมาดื่มจะช่วยรักษาอาการปวดเข่า ปวดข้อและปวดกระดูก นอกจากนี้ยังพบว่ามีสมุนไพรอื่นอีกหลายชนิด เช่น ขมิ้น ขิง ข่า เตย พลูคาว มะเขือพวง มะระขี้นก ขี้เหล็กและยอ ขมิ้นใช้ได้ทั้งเป็นอาหารและยารักษาโรคกระเพาะในขณะที่ขิงช่วยบำรุงธาตุ เมื่อนำข่ามาต้มร่วมกับตะไคร้และนำน้ำที่ได้มาดื่มสามารถลดอาการปวดเข่า ใบเตยมีฤทธิ์ในการล้างพิษออกจากร่างกายและช่วยป้องกันโรคเส้นเลือดในสมองตีบตัน พลูคาวใช้รักษาโรครูมาตอยด์ และโรคเก๊าท์ มะเขือพวงช่วยป้องกันไขมันอุดตันในเส้นเลือดและยังช่วยลดความดันโลหิต มะระขี้นกใช้รับประทานเพื่อรักษาโรคเบาหวาน ดอกและใบขี้เหล็กเมื่อนำมาต้มรับประทานมีคุณสมบัติเป็นยาระบายนอกจากนี้แก่นขี้เหล็กยังใช้รักษาโรคกระษัย ส่วนลูกยอนั้นเมื่อนำมาดองกับน้ำผึ้งใช้ดื่มเพื่อปรับธาตุ รักษาอาการวัยทอง นอกจากนี้ยังใช้รักษาโรคปลายประสาทอักเสบ ลดความดันโลหิตและช่วยปรับสมดุลของร่างกาย


  ผลการสำรวจพื้นที่ในครั้งนี้ชี้ให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ชุมชนป่าป้องและชุมชนวังผาง นั้นมีความอุดมสมบูรณ์และหลากหลายในเรื่องของพืชพันธุ์ผักสมุนไพรที่ใช้เป็นทั้งอาหารและยา ดังนั้นจึงเป็นพื้นที่ซึ่งมีความเหมาะสมที่จะศึกษาข้อมูลในการนำไปสู่การขยายผลการใช้ประโยชน์เพื่อนำไปสู่การพัฒนาเป็นแหล่งอนุรักษ์พันธุกรรมพืชผักสมุนไพรในการสร้างความมั่นคงทางอาหารและยาในอนาคต



ร่วมแสดงความคิดเห็น